مدل Cost Plus در قیمت گذاری خودرو چیست؟
نحوه قیمت گذاری خودرو در ایران سالهاست به یک موضوع چالشبرانگیز تبدیل شده است. قیمت گذاری خودرو در ایران معمولا بر اساس قیمت گذاری دستوری تعیینشده و طی سالهای اخیر تولیدکننده و مصرفکننده از قیمت و کیفیت خودروها به نسب ارزش راضی نبودهاند. یکی از روشهای احتمالی قیمت گذاری خودرو در ایران، روش کاست پلاس (Cost Plus) است که معروف به هزینه به علاوه سود است. در این مقاله با مدل قیمت گذاری Cost Plus و سایر روشهای قیمت گذاری خودرو آشنا خواهید شد.
مدل Cost Plus چیست؟
مدل cost plus یا هزینه به علاوه سود یکی از مدل های رایج قیمتگذاری برای کالاهای مختلف از جمله خودرو است. در این مدل قیمت نهایی کالا یا خدمت بر اساس هزینه واقعی به همراه درصد مشخصی سود (Markup) تعیین میشود.
به طور مثال خودرو رانا که یکی از محصولات شرکت ایرانخودرو است را در نظر بگیرید. هزینه تولید هر دستگاه رانا در فصل بهار سال ۱۴۰۴ برای کارخانه ایرانخودرو تقریبا ۵۰۰ میلیون تومان برآورد شده است. این هزینه تولید خالص این خودرو بوده و به معنی قیمت تولیدکننده نیست. قیمتی که کارخانه برای فروش خودرو در نظر میگیرد حدودا ۶۱۷ میلیون تومان است و قیمتی که مصرفکننده باید برای خرید این خودرو پرداخت کند تقریبا ۷۴۴ میلیون تومان است. یعنی مصرفکننده ۴۹ درصد بیشتر از هزینه تولید خودرو، باید برای خرید آن هزینه کند.
میدانیم که قیمت گذاری خودرو در ایران همواره با حواشی زیادی همراه بوده و تاکنون شورای رقابت قیمت فروش خودروهای ساخت داخل را تعیین میکند. در ادامه با فرمول مدل Cost Plus و مثال عملی آن برای خودرو رانا همراه شوید.
فرمول Cost Plus
فرمول کاست پلاس (Cost Plus) بسیار ساده است و بر اساس فرمول زیر و مراجعه به صورتهای مالی شرکتهای خودروساز، به راحتی میتوانید از این فرمول استفاده کنید:
برای درک بهتر این فرمول به مثال خودرو رانا محصول شرکت ایرانخودرو بازمیگردیم. اگر بهای تمامشده رانا را ۵۰۰ میلیون تومان در نظر بگیریم و به طور مثال ۳۰ درصد سود را برای خودروساز در نظر بگیریم، در این صورت قیمت نهایی ۶۱۵ میلیون تومان تخمین زده میشود. با این حال، قیمتی که به دست مصرفکننده میرسد ممکن است تحت تاثیر عوامل مختلفی تعیین شود. اگر برخی مفروضات را مانند هزینههای جانبی از قبیل بیمه، مالیات، گارانتی و… را در نظر بگیریم، به صورت تقریبی قیمت مصرفکنند ۸۰۰ میلیون تومان برآورد میشود.
مزایا و معایب مدل قیمت گذاری Cost Plus
روش قیمت گذاری Cost Plus برای برخی از تولیدکنندگان که در بازار غیر رقابتی فعالیت میکنند و از نوعی امتیازات ویژه برخوردار هستند میتواند مفید باشد. در حقیقت، بیشترین منافع این نوع از قیمتگذاری نصیب خودروساز میشود و با استفاده از این فرمول، خودروساز میتواند با افزایش هزینههای تولید حاشیه سود خود را افزایش دهد.
در طرف مقابل، این مدل قیمتگذاری چندان به نفع مصرفکننده نیست. در حقیقت، افزایش هزینههای تولید همواره تحت تاثیر شاخص های اقتصاد کلان نبوده و میتواند تحت تاثیر ریسکهای داخلی نیز باشد. به عبارت دیگر، قیمت گذاری بر اساس Cost Plus به هیچ وجه رقابتی نیست و ممکن است ارزش خودرو تولید شده با ارزش واقعی آن اختلاف داشته باشد و در این صورت هزینههای افزایش تولید خودرو به مصرفکننده منتقل میشود.
به طور کلی خرید خودرو در بورس کالا میتواند گزینه بهتری برای مصرفکننده باشد. زیرا، قیمت خودرو در بورس کالا به صورت رقابتی تعیین میشود و نه دستوری. در کشورهای توسعهیافته مانند ژاپن قیمت خودرو بر اساس مدلهای رقابتی مانند Value-based Pricing و Competition-based Pricing تعیین میشود.
قیمت گذاری خودرو بر اساس مدل Competition-based Pricing
قیمت گذاری مبتنی بر رقابت یا Competition-based Pricing یکی از بهترین و جذابترین روشهای قیمتگذای خودرو در کشورهای در توسعهیافته و تجارت بینالمللی است. در این روش کیفیت خودرو و خدمات پس از فروش اصلیترین نقش را ایفا میکنند. در این روش از متوسط قیمت رقبا استفاده و قیمت نهایی خودرو تعیین میشود. با استفاده از فرمول زیر میتوان قیمت خودرو را تعیین کرد:
شرکتهای خودروساز کرهای و ژاپنی معمولا از این روش برای قیمتگذاری محصولات رقابتی خود استفاده میکنند. به طور مثال تویوتا کرولا، مزدا ۳، نیسان لیف و هوندا سیویک خودروهای ژاپنی هستند که از لحاظ کیفیت و قیمت به شدت به یکدیگر نزدیک هستند. برای اینکه شرکت تویوتا بخواهد محصول کرولا خود را ارزشگذاری کرده و در بازار ژاپن به صورت رقابتی بفروشد، میانگینی از قیمت محصول مشابه ۳ رقیب خود یعنی نیسان، مزدا و هوندا به دست میآورد. سپس، اگر قصد داشته باشد آپشن ویژهای برای خودرو خود در نظر بگیرد، کمی به متوسط قیمت اضافه میکند و اگر بخواهد قیمت را رقابتیتر کرده و تقاضا برای فروش محصول را بیشتر کند، مقداری از متوسط قیمت رقبا کم میکند.
اگر بخواهیم از همین فرمول برای بازار خودرو ایران استفاده کنیم، میتوانیم خودروهای تارا اتوماتیک، جک j4، شاهین cvt و فردا ۵۱۱ را که توسط خودروسازهای ایرانی تولید میشوند را بررسی کنیم. خودروهای مذکور از نظر کیفیت و قیمت تقریبا در یک سطح هستند. فرض کنید شرکت ایرانخودرو قصد دارد خودرو تارا اتوماتیک را بر اساس مدل قیمت گذاری مبتنی بر رقبا در بازار عرضه کند. در چنین شرایطی، از هزینه تولید صرف نظر کرده و مبنا را قیمت محصولات رقبا در بازار قرار میدهیم:
| نام خودرو | قیمت در بازار | تولیدکننده |
| شاهین اتومات | ۹۸۰ میلیون تومان | سایپا |
| جک J4 | ۱ میلیارد تومان | کرمانموتور |
| فردا 511 | ۱ میلیارد و ۵۰ میلیون تومان | فردا موتورز |
میانگین قیمت ۳ محصول رقیب برای خودرو تارا اتوماتیک ۱ میلیارد و ۱۰ میلیون تومان میشود. اگر شرکت ایرانخودرو بخواهد تارا را با آپشن ویژهای نسبت به رقبا بفروشد ۵۰ میلیون تومان افزوده در نظر میگیرد و تارا اتوماتیک را با قیمت ۱ میلیارد و ۶۰ میلیون تومان به فروش می رساند. در صورتی که بخواهد رقابت بیشتری ایجاد کند و فروش خود را افزایش دهد ۵۰ میلیون تومان از متوسط قیمت کسر کرده و تارا را با قیمت ۹۶۰ میلیون تومان در بازار عرضه میکند.
اصلیترین امتیاز این روش از قیمتگذاری، افزایش کیفیت محصولات و رضایت مصرفکننده است. همچنین، با استفاده از این روش امکان توسعه صادرات به بازارهای جهانی و افزایش رشد اقتصادی تقویت میشود.
تفاوت مدل Cost Plus و Competition-based Pricing
تفاوت اصلی بین مدلهای Cost Plus Pricing و Competition-based Pricing در مبنای تعیین قیمت است. در مدل Cost Plus ، قیمت نهایی بر اساس هزینه تولید و افزودن درصدی سود به آن تعیین میشود. به عبارت دیگر، قیمتها صرفاً بر اساس هزینههای داخلی خودروساز (مانند هزینه مواد، دستمزد و تولید) تعیین میشود و هیچ توجهی به قیمت یا رقابت در بازار ندارد.
در مدل Competition-based Pricing، قیمت نهایی بر اساس قیمت رقبا یا میانگین قیمت بازار برای محصولات مشابه تنظیم میشود. به عبارت دیگر، خودروسازان قیمت محصولات خود را بر اساس آنچه که سایر رقبا برای محصولات مشابه خود تعیین کردهاند، قرار میدهند تا در بازار رقابتی باقی بمانند.
کلام پایانی
انتخاب مدل مناسب قیمتگذاری برای صنعت خودروسازی ایران به شدت به شرایط بازار و رقابت بستگی دارد. مدل Cost Plus ممکن است برای خودروسازان داخلی در شرایط فعلی مناسب باشد، اما این روش به نفع مصرفکنندگان نخواهد بود و ممکن است منجر به نارضایتی آنها شود. در مقابل، مدل Competition-based Pricing با ایجاد رقابت سالم و قیمتهای منصفانهتر میتواند منجر به افزایش کیفیت و رضایت مصرفکننده شود. در آیندهای نزدیک، بهویژه با افزایش رقابت در بازار خودرو، خودروسازان ایرانی باید به سمت مدلهای رقابتی و مبتنی بر ارزش حرکت کنند تا هم به نفع خود و هم به نفع مصرفکنندگان عمل کنند.
