نگاهی به پیشرفت صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی سولار

پس از موفقیت مرحله اول پذیره‌نویسی صندوق پروژه «سولار» در ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ و پیشرفت پروژه‌های نیروگاه خورشیدی میرجاوه و خاش، مرحله دوم پذیره‌نویسی این صندوق به ارزش ۲,۰۰۰ میلیارد تومان (۲۰,۰۰۰ میلیارد ریال) به‌زودی انجام خواهد شد. در این گزارش، آخرین وضعیت فنی و اجرایی پروژه‌ها، چشم‌انداز توسعه صندوق و جزئیات مرحله جدید تأمین مالی آن را بررسی می‌کنیم.

معرفی صندوق پروژه سولار فارابی

صندوق سرمایه‌گذاری پروژه راهبرد انرژی فردا با نماد سولار و تحت مدیریت سبدگردان فارابی، با هدف تأمین مالی و احداث ۴۰ مگاوات نیروگاه خورشیدی راه‌اندازی شده است. این طرح شامل دو نیروگاه ۲۰ مگاواتی در شهرستان‌های میرجاوه و خاش استان سیستان و بلوچستان است.

در ساختار صندوق پروژه، منابع حاصل از پذیره‌نویسی برای تأمین مالی مراحل اجرای پروژه، اختصاص می‌یابد. این مراحل شامل طراحی، تامین تجهیزات و احداث نیروگاه‌هاست. پس از تکمیل پروژه و آغاز بهره‌برداری، درآمد حاصل از فروش برق می‌تواند مبنای بازدهی سرمایه‌گذاری قرار گیرد.

استان سیستان و بلوچستان به دلیل برخورداری از ظرفیت مناسب تابش خورشید، از مناطق مستعد کشور برای توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به‌شمار می‌رود. پس از تکمیل نیروگاه‌ها، برق تولیدی آن‌ها که بیش از ۸۳ هزار مگاوات ساعت در سال برآورد شده است، از طریق تابلوی برق سبز بورس انرژی عرضه و به صنایع متقاضی فروخته خواهد شد.

بر اساس آخرین گزارش مندرج در سامانه کدال، اجرای طرح بر عهده شرکت پروژه «ارزش انرژی پاک» و پیمانکاری EPC شرکت «گسترش انرژی نو آتیه» است. همچنین نظارت فنی بر اجرای پروژه‌ها و بررسی صورت‌وضعیت‌ها بر عهده شرکت «توان تجهیز آزما (تتا)» به‌عنوان ناظر فنی مورد تایید سازمان بورس و اوراق بهادار قرار دارد.

مطابق با مفروضات مالی به‌روزرسانی‌شده، نرخ بازده داخلی سرمایه‌گذاری (IRR) این طرح حدود ۵۵ تا ۶۰ درصد به صورت ریالی و ۲۲ تا ۲۵ درصد به صورت دلاری برآورد می‌شود و دوره بازگشت سرمایه آن بین ۲ تا ۳ سال خواهد بود.

مشخصات فنی تجهیزات پروژه نیروگاه خورشیدی صندوق سولار به شرح جدول زیر است:

آخرین وضعیت پیشرفت نیروگاه‌های خورشیدی سولار فارابی

گزارش‌های پیشرفت فیزیکی نیروگاه‌های خورشیدی صندوق پروژه سولار فارابی در شهریور و مهر ۱۴۰۵، تصویری دقیق‌تر از روند اجرای پروژه در دو منطقه میرجاوه و خاش ارائه می‌کنند. بر اساس اطلاعات منتشر شده، هر دو نیروگاه در مسیر اجرای پروژه قرار دارند و فعالیت‌های مهندسی، تامین تجهیزات و عملیات اجرایی متناسب با مرحله پیشرفت هر نیروگاه دنبال می‌شود.

• نیروگاه میرجاوه؛ پیشرفت فیزیکی ۳۷٫۲۸ درصدی و ۷٫۳۵ واحد درصد جلوتر از برنامه

نیروگاه میرجاوه با پیشرفت فیزیکی تجمعی ۳۷٫۲۸ درصد، در مقایسه با نیروگاه خاش در مرحله پیشرفته‌تری از اجرا قرار دارد. بر اساس برنامه زمان‌بندی طرح توجیهی، پیشرفت مورد انتظار این نیروگاه در مقطع گزارش ۲۹٫۹۳ درصد بوده است. بنابراین، پیشرفت واقعی پروژه با ثبت رقم ۳۷٫۲۸ درصد، ۷٫۳۵ واحد درصد از برنامه مصوب طرح توجیهی فراتر رفته است.

بر اساس گزارش رسمی ناظر فنی مندرج در کدال، ۱۰۰ درصد سازه‌های فلزی (استراکچر) نیروگاه میرجاوه ساخته شده و در سایت تحویل گردیده است. همچنین ساخت پنل‌های خورشیدی در کارخانه به‌طور کامل به پایان رسیده و محموله آماده حمل به کشور است. در بخش میدانی نیز تجهیز کارگاه به ۸۰ درصد و تسطیح و فنس‌کشی به ۷۳ درصد رسیده و عملیات کوبش شمع و نصب پایه‌ها در سایت در جریان است؛ روندی که تحقق بهره‌برداری تجاری در خرداد ۱۴۰۶ را کاملاً در دسترس قرار داده است.

• نیروگاه خاش؛ پیشرفت ۵٫۳۸ درصدی و ۲٫۵۲ واحد درصد جلوتر از برنامه

بر اساس گزارش پیشرفت فیزیکی نیروگاه خورشیدی خاش در مهر ۱۴۰۵، پیشرفت تجمعی پروژه تا پایان ماه به ۵٫۳۸ درصد رسیده است؛ درحالی‌که پیشرفت برنامه‌ای پیش‌بینی‌شده در طرح توجیهی ۲٫۸۶ درصد بوده است. به این ترتیب، پیشرفت واقعی پروژه ۲٫۵۲ واحد درصد از برنامه زمان‌بندی جلوتر قرار دارد.

بررسی اجزای اصلی پروژه نیز نشان می‌دهد فعالیت‌های مهندسی و تأمین تجهیزات آغاز شده‌اند؛ به‌طوری‌که پیشرفت تجمعی هر دو بخش به ۶٫۱ درصد رسیده است. این ارقام نشان می‌دهد فعالیت‌های اولیه پروژه خاش نیز با سرعتی بیشتر از میزان پیش‌بینی‌شده در برنامه دنبال شده‌اند.

اهمیت پروژه نیروگاه خورشیدی صندوق سولار فارابی

اهمیت این دو نیروگاه را باید در بستر بزرگ‌تر ناترازی برق کشور دید. کسری برق در اوج مصرف از حدود ۱٫۰۵ هزار مگاوات در سال ۱۳۹۵ به ۱۷٫۵۶ هزار مگاوات در سال ۱۴۰۳ رسیده و برای ۱۴۰۴ رقم حدود ۱۴٫۷۵ هزار مگاوات پیش‌بینی می‌شود؛ در حالی که ظرفیت نصب‌شده کل نیروگاه‌های کشور در این سال حدود ۹۹ هزار مگاوات است.

در چنین شرایطی، هر مگاوات ظرفیت جدید تجدیدپذیر، مستقیماً به کاهش ناترازی و کاهش مصرف گاز نیروگاهی کمک می‌کند. تولید برق نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور از حدود ۱۶۰ هزار مگاوات‌ساعت در ۱۳۹۵ به بیش از ۳٫۳ میلیون مگاوات‌ساعت در ۱۴۰۴ رسیده و ظرفیت نصب‌شده این نیروگاه‌ها تا پایان ۱۴۰۴ به حدود ۴,۵۷۶ مگاوات هدایت شده است. 

علی‌رغم توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر، سهم این بخش از کل تولید برق همچنان ۰٫۸۲ درصد است؛ رقمی اندک که البته روندی روبه‌رشد را تجربه می‌کند. 

نقش الزامات قانونی در سودآوری صندوق‌های نیروگاهی

محرک دیگری که چشم‌انداز صندوق‌هایی مانند سولار را روشن‌تر می‌کند، تغییر تدریجی الزامات تامین برق صنایع است. بر اساس قانون برنامه هفتم توسعه، آستانه قدرت قراردادی مشترکان صنعتی مشمول از ۵,۰۰۰ کیلووات در ۱۳۹۹ به ۱,۰۰۰ کیلووات در ۱۴۰۱ و سپس ۱۵۰ کیلووات در ۱۴۰۵ و تنها ۳۰ کیلووات در ۱۴۰۶ کاهش می‌یابد.

 این یعنی هر سال، گروه گسترده‌تری از صنایع موظف‌اند برق خود را از بورس انرژی، شرکت‌های خرده‌فروشی، نیروگاه اختصاصی یا سرمایه‌گذاری در صندوق‌های پروژه نیروگاهی تأمین کنند؛ مسیری که تقاضای پایدار برای برق خورشیدی و درنتیجه درآمد صندوق‌های این حوزه را تضمین می‌کند.

علاوه بر این، مطابق تصویب‌نامه اخیر هیئت وزیران، وزارت نیرو مکلف است بهای سوخت ۱۵ درصد از برق مصرفی صنایع بالای یک مگاوات را بر مبنای ۷۵ درصد نرخ گاز صادراتی محاسبه و در قبوض اعمال کند؛ مگر اینکه مشترک معادل آن را از طریق تابلوی برق سبز بورس انرژی تأمین کرده باشد. این جریمه سنگین برای مصارف فسیلی، تقاضای صنایع انرژی‌بر برای خرید برق سبز را به شکل چشمگیری افزایش داده و بازار فروش برق صندوق سولار را تضمین می‌کند.

چشم‌انداز صندوق پروژه سولار فارابی

با فرض تداوم پیشرفت برنامه در هر دو نیروگاه، انتظار می‌رود طبق زمان‌بندی اعلام‌شده، مراحل تکمیل پروژه‌ها تا خرداد ۱۴۰۶ و شهریور ۱۴۰۶ محقق شود.

با راه‌اندازی کامل، دو نیروگاه ۲۰ مگاواتی خاش و میرجاوه — مجهز به پنل‌های دوطرفه ۷۲۰ واتی با راندمان ۲۳٫۱۸ درصد و اینورترهای راندمان ۹۹ درصدی — سالانه ده‌ها میلیون کیلووات‌ساعت برق پاک به شبکه کشور تزریق می‌کنند. همچنین با توجه به تأمین تجهیزات با نرخ ارز تثبیت‌شده مرکز مبادله و فروش برق در تابلوی برق سبز بورس انرژی همگام با تورم، جریان درآمدی باکیفیت و پوشش‌دهنده ریسک ارزی برای واحدهای صندوق ایجاد خواهد شد.

از جمله ویژگی‌های قابل‌توجه این صندوق می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مشارکت در تأمین مالی پروژه‌های نیروگاهی: سرمایه‌گذاران از طریق صندوق در تامین منابع مورد نیاز احداث دو نیروگاه خورشیدی مشارکت می‌کنند.
• سرمایه‌گذاری در حوزه انرژی‌های تجدیدپذیر: تمرکز پروژه بر تولید برق خورشیدی، امکان مشارکت در توسعه زیرساخت‌های انرژی پاک را فراهم می‌کند.
• شفافیت در گزارش‌دهی پیشرفت پروژه‌ها: انتشار گزارش‌های ناظر فنی، امکان پیگیری وضعیت اجرایی و مقایسه پیشرفت واقعی با برنامه زمان‌بندی را در اختیار سرمایه‌گذاران قرار می‌دهد.
• مشارکت از طریق ابزار بازار سرمایه: صندوق پروژه، بستری برای سرمایه‌گذاری در یک طرح زیرساختی از طریق بازار سرمایه ایجاد می‌کند.

با توجه به ماهیت پروژه‌محور صندوق، ارزیابی ریسک‌های اجرایی، زمان‌بندی تکمیل نیروگاه‌ها و شرایط مالی طرح‌ها نیز پیش از سرمایه‌گذاری اهمیت دارد.

وضعیت بازدهی صندوق پروژه سولار فارابی در مرحله اول پذیره‌نویسی

مرحله اول پذیره‌نویسی صندوق سولار فارابی روز ۳۰ خرداد ۱۴۰۵ انجام شد و از زمان پذیره‌نویسی تا ۱۰ آبان ۱۴۰۵ این صندوق نزدیک به ۲۴ درصد بازدهی داشته است. در تصویر زیر نیز می‌توانید نمودار قیمت صندوق سولار را پس از پذیره‌نویسی مشاهده کنید:

جزئیات مرحله دوم پذیره‌نویسی صندوق سولار فارابی

مرحله دوم پذیره‌نویسی صندوق سولار فارابی به ارزش ۲ هزار میلیارد تومان، به زودی انجام خواهد شد. منابع جذب‌شده در این مرحله به ادامه ساخت و تکمیل نیروگاه‌های خورشیدی میرجاوه و خاش، از جمله تأمین تجهیزات و اجرای بخش‌های باقی‌مانده پروژه‌ها اختصاص می‌یابد.