سوگیری لنگر و تاثیر آن بر تصمیمات سرمایه‌گذاران

ورود به بازار سرمایه برای سرمایه‌گذاران تازه‌کار معمولاً با سوالات و چالش‌های متعددی همراه است. از یک‌سو، نیاز به آگاهی از نحوه سرمایه‌گذاری و کسب سود از بازار وجود دارد و از سوی دیگر، عواملی چون عوامل روان‌شناختی و رفتارهای نادرست اقتصادی (که به‌طور عمده به‌عنوان سوگیری‌های رفتاری شناخته می‌شوند) می‌توانند تأثیرات منفی بر تصمیمات سرمایه‌گذاران داشته باشند. یکی از شناخته‌شده‌ترین سوگیری‌ها، سوگیری لنگر است که به‌طور چشمگیری بر تصمیمات اقتصادی و مالی سرمایه‌گذاران اثر می‌گذارد. در این مقاله، ضمن معرفی این خطا، به تحلیل علمی آن و شیوه‌های مقابله با آن خواهیم پرداخت.

اطلاعات اولیه تا حد زیادی بر تصمیم نهایی افراد تاثیر می‌گذارند

ممکن است هنگام مذاکره در ارتباط با میزان حقوق یا اجاره‌بها، به‌صورت ناخودآگاه از تکنیکی تحت عنوان «سوی گیری لنگر » استفاده کرده باشید. تصور کنید مالک یک واحد مسکونی قصد دارد در سال جدید اجاره واحد خود را از مبلغ 5 میلیون، به 8 میلیون تومان افزایش دهد. در چنین شرایطی به هدف دستیابی قطعی به مبلغ مورد نظر خود یعنی 8 میلیون، ابتدا مبلغی بالاتر و غیرواقعی مانند 10 میلیون را به مستاجر پیشنهاد می‌دهد و مستاجر نیز از دو برابر شدن ناگهانی اجاره نگران می‌شود و به‌طور ناخودآگاه تصور می‌کند ارزش اصلی اجاره ملک مورد نظر 10 میلیون تومان است و شروع به چانه‌زنی می‌کند. در نهایت نیز چنین به‌نظر می‌رسد که مالک به مبلغ 8 میلیون تومان «راضی شده‌»! اما در واقع به هدف خود که افزایش اجاره از 5 به 8 میلیون تومان بوده، رسیده است.

تعریف سوگیری لنگر

مطالعات نشان داده‌اند ذهن افراد برای اطلاعات اولیه دریافتی خود بیش از حد اعتبار قائل است و ارزش تمام داده‌های بعدی که به‌دست می‌آورد را کمتر از نخستین داده‌های به‌دست آمده برآورد می‌کند. در مثال ذکر شده، اجاره ماهیانه 10 میلیون تومان، اولین داده‌ای است که مستاجر دریافت می‌کند؛ بنابراین به‌صورت ناخودآگاه اعتبار زیادی برای آن قائل می‌شود و این مبلغ را به‌عنوان اجاره بهای اصلی ملک در نظر می‌گیرد. این موضوع که در علم اقتصاد رفتاری به «خطای لنگر انداختن» معروف است، می‌تواند در بسیاری از جنبه‌های زندگی مالی از جمله ورود به بورس، انتخاب بهترین کارگزاری بورس یا تصمیمات مربوط به خرید و نگهداری سهام مشکلاتی ایجاد کند. 

سوگیری لنگر در انتخاب

سوگیری لنگر (Anchoring Bias) به‌عنوان یک سوگیری شناختی شناخته می‌شود که بر اساس آن، افراد به اولین اطلاعاتی که در اختیارشان قرار می‌گیرد بیش از حد اهمیت می‌دهند و سایر داده‌ها را در مقایسه با آن اطلاعات اولیه ارزیابی می‌کنند. در بسیاری از مطالعات روان‌شناسی و اقتصاد رفتاری، این پدیده به‌عنوان یکی از عوامل اصلی تأثیرگذار بر تصمیمات اقتصادی و مالی مطرح شده است. به‌طور خاص، در مطالعات دانیل کانمن، نشان داده شد که افراد در فرآیندهای تصمیم‌گیری، به نخستین داده‌ها یا «لنگر» توجه ویژه‌ای دارند و این اطلاعات اولیه به‌طور غیرآگاهانه، مراجع بعدی را تحت تأثیر قرار می‌دهند.

زمانی که برای ورود به بورس تصمیم می‌گیرید، نخستین گامی که باید بردارید، انتخاب یک کارگزاری و دریافت کد بورسی است. برای این منظور لازم است با بررسی برخی از نکاتی که در مطالب گذشته نیز به آن‌ها اشاره شده، در خصوص انتخاب بهترین کارگزاری بورس اقدامات لازم را به‌ عمل آورید.

پیش از انتخاب یک کارگزاری برای دریافت کد بورسی، فراموش نکنید لازم است در این خصوص با بررسی شواهد موجود تصمیم بگیرید؛ چرا که ممکن است در گذشته نامی از یک کارگزاری مشخص را شنیده باشید و ذهن‌تان بدون بررسی عوامل تاثیرگذار بر عملکرد یک شرکت کارگزاری و به‌صورت ناخودآگاه، همان کارگزاری را جهت دریافت کد بورسی و آغاز فعالیت در بورس انتخاب کند؛ بنابراین بسیار مهم است که با آگاهی از وجود خطای لنگر انداختن، قدرت نخستین اطلاعات دریافتی را کاسته و سپس نسبت به انتخاب بهترین کارگزاری بورس اقدام کنید.

مثال‌های واقعی از سوگیری لنگر در بازار سرمایه

تصور کنید شما قصد خرید یک سهام را دارید. در فرآیند تحلیل بازار، ممکن است اولین اطلاعاتی که به‌طور ناخودآگاه به شما ارائه می‌شود، شامل قیمت اولیه سهام یا اولین توصیه‌ها از منابع معتبر باشد. این اطلاعات، به‌عنوان «لنگر»، تأثیر زیادی بر تصمیمات بعدی شما خواهد داشت، حتی اگر شواهد جدیدتر و قوی‌تری در دسترس شما قرار گیرد. در واقع، اطلاعات اولیه می‌تواند بر تحلیل‌های بعدی شما سایه بیفکند و شما به‌طور ناخودآگاه از آن‌ها به‌عنوان مرجعی ثابت استفاده کنید، حتی اگر وضعیت واقعی بازار تغییر کرده باشد.

چگونه می‌توان اثر خطای لنگر انداختن یا سوگیری لنگر را به حداقل رساند؟

احتمال اینکه فردی بتواند تاثیر سوگیری‌های رفتاری را از تصمیمات خود به‌طور کامل حذف کند بسیار کم است؛ اما همواره می‌توان با در نظر گرفتن برخی عوامل، تاثیر این خطاها را تا حد قابل‌توجهی کاهش داد و به حداقل رساند. به‌عنوان مثال در ارتباط با خطای لنگر انداختن و البته بسیاری از سوگیری‌های رفتاری دیگر، از طریق مطالعه مقالات و کتب مرتبط، شرکت در دوره آموزش بورس یا گوش دادن به پادکست‌هایی که در زمینه آموزش سواد مالی فعالیت می‌کنند، می‌توانید دانش مالی خود را افزایش داده و به صورت کلی تصمیمات منطقی و عاقلانه‌تری بگیرید. در ادامه چند راهکار مناسب پیشنهاد خواهد شد.

راهکارهای علمی برای کاهش اثر سوگیری لنگر

• آموزش و آگاهی از سوگیری‌های رفتاری: یکی از مؤثرترین راه‌ها برای مقابله با خطای لنگر انداختن، افزایش سطح آگاهی و دانش مالی است. مطالعه مقالات علمی، شرکت در دوره‌های آموزشی بورس، و آشنایی با مفاهیم روان‌شناسی و اقتصاد رفتاری می‌تواند افراد را از اثرات این سوگیری آگاه کرده و آن‌ها را به سمت تصمیمات منطقی‌تر سوق دهد.

• تحلیل جامع و دقیق اطلاعات: به‌جای تکیه بر نخستین داده‌های دریافتی، ضروری است که اطلاعات مربوط به هر تصمیم‌گیری (خصوصاً در زمینه‌های سرمایه‌گذاری و انتخاب کارگزاری) از منابع مختلف جمع‌آوری و تحلیل شود.
• افزایش آگاهی از خطای لنگر انداختن: آگاهی از وجود خطای لنگر انداختن می‌تواند به فرد کمک کند تا در فرآیند تصمیم‌گیری، از آن به‌عنوان یک عامل محدودکننده یاد کند و تصمیمات خود را با دقت بیشتری اتخاذ نماید. 
• استفاده از تصمیم‌گیری مبتنی بر داده‌های معتبر: یکی دیگر از راهکارهای مقابله با خطای لنگر انداختن، اتکاء به داده‌ها و شواهد مستند و معتبر به‌جای تکیه بر اطلاعات اولیه است. در انتخاب کارگزاری، به جای اعتماد به اولین گزینه‌ها، باید معیارهای متعددی مانند هزینه‌ها، تجربیات مشتریان، پشتیبانی فنی و امنیت داده‌ها را در نظر گرفت.

نتیجه‌گیری

سوگیری لنگر یا خطای لنگر انداختن یکی از سوگیری‌های رفتاری مهم است که می‌تواند تأثیر زیادی بر تصمیمات سرمایه‌گذاران در بازارهای مالی داشته باشد. این خطا نه تنها می‌تواند باعث انتخاب‌های نادرست و غیرمنطقی در بازار بورس شود، بلکه بر دیگر تصمیمات مالی نیز اثرگذار است. با این حال، با استفاده از روش‌های علمی و آگاهی از سوگیری‌های شناختی، می‌توان اثرات این خطا را کاهش داد و به سمت تصمیمات آگاهانه‌تر و منطقی‌تر پیش رفت. آموزش‌های مالی، تحلیل دقیق اطلاعات و آگاهی از وجود این خطاها، از جمله گام‌های اساسی برای مقابله با آن محسوب می‌شوند.