سرمایه در گردش چیست؟

همانطور که انسان‌ها برای نفس کشیدن نیاز به اکسیژن دارند، شرکت‌ها نیز برای بقای عمر نیاز به سرمایه در گردش دارند و سرمایه در گردش برای کسب و کارها مانند اکسیژن است. بنابراین، یکی از مهم‌ترین وظایف مدیر ارشد مالی یا CFO در هر شرکت، اطمینان داشتن از میزان وجه نقد کافی برای تداوم فعالیت است. در این مقاله به بررسی سرمایه در گردش و راه‌های تامین مالی سرمایه در گردش برای کسب و کارها خواهیم پرداخت.

سرمایه در گردش 

سرمایه در گردش به خالص سرمایه در گردش یا Net Working Capital معروف است و از حاصل تفریق دارایی‌های جاری و بدهی‌های جاری به دست می‌آید. دارایی‌های جاری در ترازنامه به دارایی‌هایی گفته می‌شود که طی مدت حداکثر یک سال امکان تبدیل شدن به وجه نقد را دارند مانند صندوق درآمد ثابت، سهام، ارز، طلا و سایر دارایی‌ها با نقدشوندگی بالا.

بدهی‌های جاری به بدهی‌هایی اطلاق می‌شوند که باید حداکثر طی مدت یک سال سررسید شده و پرداخت شوند.

فرمول سرمایه در گردش

با استفاده از فرمول زیر به راحتی می‌توانید سرمایه در گردش کسب و کارهای کوچک و بزرگ را محاسبه کنید:

خالص سرمایه در گردش برای تحلیلگران و بانکداران بسیار مهم است. در حقیقت، با استفاده از نسبت های مالی مانند نسبت جاری و نسب آنی می‌توانند توانایی مالی شرکت را در کوتاه‌مدت بررسی کنند. اما، نسبت‌های جاری و آنی به تنهایی می‌توانند توانایی مالی یک شرکت در مدیریت بدهی‌ها را در کوتاه‌مدت نشان دهند؟

برای درک بهتر این موضوع ۳ شرکت از صنعت لبنیات را انتخاب کرده‌ایم و ابتدا سرمایه در گردش فصلی این شرکت‌ها را بررسی می‌کنیم:

همانطور که در تصویر نمودار فوق مشاهده می‌کنید لبنیات پاک طی ۵ فصل گذشته بیشترین میزان سرمایه در گردش منفی را ثبت کرده است و لبنیات مانیزان با روند نوسانی همراه بوده است. لبنیات کالبر با نماد غالبر وضعیت با ثباتی در رابطه با میزان سرمایه در گردش فصلی داشته است. حالا، نسبت جاری فصل آخر هر ۳ شرکت را بررسی می‌کنیم:

با وجود اینکه میزان سرمایه در گردش لبنیات پاک از مانیزان دارای افت بیشتری است، اما نسبت جاری و آنی غپاک از غانیزان تا حدودی بهتر بوده است. توجه داشته باشید که مشکل نسبت جاری و آنی این است که در زمان مشخصی و بر اساس داده‌های مشخصی محاسبه می‌شود. باید این نکته را در نظر گرفت گردش سرمایه برای هر صنعتی متفاوت است، بالطبع هر چه میزان سرمایه در گردش یک شرکت بیشتر باشد، توان‌گری مالی آن نیز بیشتر است. به عنوان مثال صنعتی مثل سیمان که دارای فضای رقابتی بیشتری است و از قیمت‌گذاری دستوری فاصله دارد، از سرمایه در گردش بسیار مناسبی برخوردار است. در نمودار زیر می‌توانید وضعیت سرمایه در گردش فصلی شرکت‌های سیمان ارومیه و سیمان تهران را مشاهده کنید:

سرمایه در گردش نقش مهمی در پوشش هزینه‌های یک کسب و کار و تقویت سودآوری آن دارد. به عبارت دیگر، شرکت‌ها با سرمایه‌گذاری مناسب می‌توانند از مازاد سرمایه در گردش خود نهایت بهره را ببرند. ایجاد طرح توسعه جهت افزایش تولید، ایجاد خط تولید جدید، سرمایه‌گذاری در کسب و کارهای دیگر و… می‌تواند حاشیه سود خالص شرکت را افزایش دهد. اما، همه شرکت‌ها قادر به حفظ یا افزایش سرمایه در گردش خود نبوده و نیاز به تامین مالی برای سرمایه در گردش خود دارند.

روش های تامین مالی 

روش های متنوع تامین مالی به کسب و کارهای مختلف کمک می‌کند تا بخش مهمی از سرمایه در گردش خود را جهت دستیابی به اهدافی مانند طرح توسعه، سرمایه‌گذاری، خرید ماشین‌آلات و تجهیزات و… تامین کنند. در ادامه انواع روش‌ های تامین مالی برای تجهیز سرمایه در گردش معرفی خواهد شد:

• دریافت وام از بانک

دریافت وام از بانک، رایج‌ترین نوع تامین مالی برای کسب و کارهاست. همچنین، دریافت وام یکی از منابع اصلی درآمد در صنعت بانکداری محسوب می‌شود. اما، کمبود منابع و پیچیدگی‌های خاص مانند خواب سرمایه، ضمانت‌نامه‌های سنگین، فرایندهای اداری و… کار را برای دریافت وام از بانک سخت می‌کند و شرکت‌ها به دنبال سریع‌ترین و بهترین روش تامین سرمایه در گردش هستند.

• تامین مالی جمعی

تامین مالی جمعی یا کرادفاندینگ یکی از بهترین روش‌های تامین سرمایه در گردش برای کسب و کارهای کوچک و متوسط است. در این روش، در کمتر از یک ماه می‌توان از طریق سکوی تامین مالی جمعی فارابی پروژه یا طرح توسعه شرکت را تکمیل کرد.

• تامین مالی پلی

تامین مالی پلی نوعی از تامین مالی کوتاه‌مدت است که برای پر کردن فاصله زمانی بین تامین مالی اولیه و تأمین مالی بلندمدت‌تر یا دائمی استفاده می‌شود. این نوع تأمین مالی معمولاً در مواقعی استفاده می‌شود که یک شرکت یا پروژه نیاز به پول فوری دارد و نمی‌تواند به‌سرعت از منابع مالی بلندمدت استفاده کند. تأمین مالی پلی معمولاً با نرخ بهره بالاتری همراه است و پس از تأمین منابع مالی دائمی یا تکمیل معامله، بازپرداخت می‌شود.

• تامین مالی فرشته (Angel Financing)

تامین مالی فرشته به فرایند تامین سرمایه توسط افرادی به نام سرمایه‌گذاران فرشته یا Angel Investors اطلاق می‌شود. این نوع تامین مالی معمولاً در مراحل اولیه و شروع کار یک کسب‌وکار یا استارتاپ صورت می‌گیرد، زمانی که شرکت‌ها هنوز به اندازه کافی برای جذب سرمایه از طریق منابع سنتی مانند وام بانکی یا سرمایه‌گذاری‌های خطرپذیر آماده نیستند.

• تامین مالی دور A

تامین مالی دور A مرحله‌ای از تامین مالی است که بعد از تامین مالی اولیه (مثل تامین مالی فرشته) انجام می‌شود و معمولاً برای رشد و توسعه بیشتر یک استارتاپ یا کسب‌وکار نوپا در نظر گرفته می‌شود. این نوع تأمین مالی به‌طور خاص برای شرکت‌هایی است که توانسته‌اند مدل کسب‌وکار خود را اثبات کرده و به مرحله‌ای برسند که نیاز به منابع مالی برای گسترش و مقیاس‌پذیری دارند.

جمع بندی

سرمایه در گردش یکی از ارکان حیاتی برای بقای هر کسب‌وکار است و همانطور که اکسیژن برای انسان‌ها ضروری است، سرمایه در گردش برای شرکت‌ها و استارتاپ‌ها نیز نقش حیاتی ایفا می‌کند. این نوع سرمایه به شرکت‌ها این امکان را می‌دهد که عملیات روزمره خود را ادامه دهند، بدهی‌های کوتاه‌مدت خود را پرداخت کنند و برای برنامه‌های توسعه‌ای یا رشد خود منابع مالی کافی داشته باشند.

یکی از مثال‌های برجسته در استفاده از سرمایه در گردش و روش‌های تأمین مالی برای رشد کسب‌وکار، استارتاپ Amazon است. زمانی که جف بزوس در اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی آمازون را راه‌اندازی کرد، نیاز به تأمین مالی برای گسترش و تقویت سرمایه در گردش خود داشت.

 او از تأمین مالی فرشته برای جذب سرمایه در مراحل ابتدایی استفاده کرد و پس از اثبات مدل کسب‌وکار خود، به تأمین مالی دور A و دیگر روش‌های تأمین مالی خطرپذیر برای گسترش عملیات و ورود به بازارهای جهانی روی آورد. در این فرآیند، آمازون به‌سرعت از یک استارتاپ کوچک به یکی از بزرگ‌ترین و موفق‌ترین شرکت‌های جهان تبدیل شد.