صندوق سرمایهگذاری پروژه نیروگاه خورشیدی سولار فارابی
با توجه به افزایش چشمگیر تقاضای برق در کشور و وجود ناترازی جدی در تأمین و مصرف انرژی، ضرورت توسعه پایدار زیرساختهای برق بیش از پیش احساس میشود. در این شرایط، انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان یکی از راهکارهای اصلی تأمین برق سالم و پایدار، اهمیت ویژهای یافتهاند. در این مسیر، راهاندازی صندوقهای پروژه بورسی در حوزه تولید انرژیهای پاک، بهعنوان یک ابزار مالی نوین، میتواند نقشی مؤثر در جذب سرمایه و تسهیل اجرای پروژههای بزرگ ایفا کند. گروه مالی فارابی با دریافت موافقت اصولی تاسیس نخستین صندوق پروژه بورسی در حوزه احداث نیروگاه خورشیدی، گامی مهم و ارزشمند در جهت توسعه بازار سرمایه و حمایت از تولید انرژیهای تجدیدپذیر برداشته است.
ضرورت راهاندازی صندوق پروژه در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر
در سالهای اخیر، رشد سریع مصرف برق و محدودیتهایی که در توسعه نیروگاههای فسیلی و هستهای وجود دارد، موجب بروز ناترازی برق در کشور شده است. این ناترازی در برخی مقاطع سال، منجر به خاموشیهایی در بخشهای خانگی و صنعتی شده که این امر بهطور مستقیم بر اقتصاد و صنایع اثرگذار بوده است. از سوی دیگر، تعهدات بینالمللی ایران در زمینه کاهش انتشار گازهای گلخانهای و حفظ محیطزیست، ایجاب میکند که کشور به سمت استفاده گستردهتر از انرژیهای تجدیدپذیر حرکت کند.
با نگاهی به کشورهای همسایه و همجوار ایران، میتوان به این نتیجه رسید که کشورهای حاشیه خلیجفارس با وجود داشتن منابع طبیعی عظیم انرژی از جمله نفت و گاز، سرمایهگذاری جدی روی انرژیهای تجدیدپذیر داشتهاند و موتور متحرک این سرمایهگذاری نیز بخش خصوصی است.
در ایران نیز طی سالهای اخیر بخش خصوصی در توسعه نیروگاههای خورشیدی گامهای مهمی برداشته و این روند با وجود تحریمها و فشارهای اقتصادی، قابلتوجه بوده است. بر اساس آخرین آمار در بهمن سال ۱۴۰۴، ظرفیت تولید برق از محل منابع انرژی تجدیدپذیر به ۲۵۷۷ مگاوات رسیده که ۶۱ درصد از این سهم متعلق به بخش خصوصی است. به عبارتی، بخش خصوصی برای احداث این میزان ظرفیت، سرمایهای معادل ۵۵۰ میلیون دلار هزینه کرده است. هزینه سرمایهگذاری برای هر کیلووات در این بخش، بهطور میانگین ۳۵۰ دلار بوده که نشاندهنده مقیاس قابلتوجه این سرمایهگذاریهاست. گروه مالی فارابی با ورود به این حوزه میتواند پیشگام جذب نقدینگی در جهت توسعه بازار انرژی سبز و تجدیدپذیر از بازار سرمایه باشد. از این جهت با راهاندازی صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی فارابی با نماد «سولار» گامی کلیدی در خصوص مشارکت بخش خصوصی، دولت و آحاد مردم در تامین انرژی پاک و پایدار برداشته خواهد شد.
انرژیهای تجدیدپذیر در جهان
در بعد جهانی، در شرایطی که بیش از ۳۵ درصد از برق جهان از منابع تجدیدپذیر تامین میشود، در حال حاضر ۱۰ درصد از این نسبت را انرژی خورشیدی یا سولار (Solar PV) تشکیل میدهد. مطابق نمودار زیر، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۰ سهم انرژی خورشیدی به بیش از ۱۵ درصد برسد.
صندوق پروژه بهعنوان ابزاری تخصصی در بازار سرمایه، امکان جذب منابع مالی خرد از سرمایهگذاران را فراهم میکند تا این منابع بهطور مستقیم در اجرای پروژههای تولید انرژیهای پاک سرمایهگذاری شود. این مدل تامین مالی علاوه بر کاهش ریسک برای سرمایهگذاران، امکان بهرهمندی از مزایایی نظیر معافیت مالیاتی و نقدشوندگی واحدهای سرمایهگذاری را نیز فراهم میآورد.
طبق اظهارات معاون وزیر نیرو، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی نصبشده در ایران تا پایان سال ۱۴۰۴ به بیش از ۴۲۰۰ مگاوات رسیده است که انتظار میرود تا پایان تابستان سال ۱۴۰۵ به ۱۱,۰۰۰ مگاوات افزایش یابد. از سوی دیگر، مصرف برق کشور با نرخ متوسط رشد سالانه حدود ۶ درصد روبهرو است که رشد ۱/۷ درصدی ظرفیت اسمی نیروگاهها، موجب ایجاد ناترازی در تامین برق بهویژه در ساعات پیک مصرف شده است. خاموشیهای برنامهریزیشده در سالهای اخیر خسارات قابلتوجهی به بخشهای صنعتی و خدماتی وارد کرده است؛ بنابراین صندوق پروژه با هدف جذب سرمایههای خرد و هدایت منابع مالی به پروژههای تعریفشده از جمله نیروگاههای خورشیدی، میتواند راهحلی پایدار برای رفع این معضل باشد.
ویژگیها و ساختار صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی سولار فارابی
صندوق پروژه جدید گروه مالی فارابی در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر، نخستین صندوق پروژه تعریف شده در حوزه نیروگاههای خورشیدی است که مجوز موافقت اصولی آن توسط سازمان بورس و اوراق بهادار صادر شده است. یکی از ویژگیهای مهم صندوقهای پروژه بورسی، نقدشوندگی واحدهاست. در حقیقت، صندوق پروژه سولار فارابی یک صندوق قابل معامله یا ETF است که امکان خرید و فروش آن در بورس تهران وجود دارد.
این صندوق با هدف احداث دو نیروگاه خورشیدی با مجموع ظرفیت ۴۰ مگاوات در استان سیستان و بلوچستان راهاندازی شده است. هر یک از این دو نیروگاه ظرفیت تقریبی ۲۰ مگاواتی دارند که قرار است در مناطق میرجاوه و خاش این استان راهاندازی شوند. زمان پیشبینی شده برای راهاندازی این نیروگاهها نیز حدود ۱۲ تا ۱۸ ماه پس از شروع عملیات اجرایی در نظر گرفته شده است. صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی فارابی با مشارکت عمومی و از طریق جمعآوری سرمایههای خرد، اقدام به تامین مالی پروژههای مذکور میکند. این منابع مستقیما در پروژههای مذکور سرمایهگذاری شده و با نظارت سازمان بورس و سایر ارکان صندوق همچون ناظر فنی، حسابرس و متولی، شفافیت و امنیت سرمایهگذاری برای سرمایهگذاران فراهم میشود.
از جمله ویژگیهای این صندوق میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تمرکز بر احداث نیروگاههای خورشیدی: پروژههای منتخب این صندوق در زمینه توسعه نیروگاههای خورشیدی با ظرفیت مناسب و بهرهوری بالا تعریف شدهاند که پاسخگوی نیازهای شبکه برق کشور باشند.
- شفافیت عملکرد: صندوق تحت نظارت دقیق سازمان بورس فعالیت میکند و گزارشهای مالی و عملکرد پروژهها به صورت دورهای در اختیار سرمایهگذاران قرار میگیرد.
- نقدشوندگی واحدهای سرمایهگذاری: واحدهای صندوق امکان خرید و فروش در بازار سرمایه را دارند.
- معافیتهای مالیاتی: این صندوق از مزایای معافیت مالیاتی برای انتقال داراییها به صندوق و همچنین برای سرمایهگذاران برخوردار است که به افزایش جذابیت سرمایهگذاری کمک میکند.
- امکان افزایش سرمایه: صندوق قادر است در طول دوره فعالیت، با توجه به نیاز پروژهها و شرایط بازار، نسبت به افزایش سرمایه اقدام کند و منابع جدید جذب کند.
مزایای صندوق پروژه سولار برای سرمایهگذاران و توسعه اقتصادی
۱. جذب سرمایههای خرد در بخش انرژیهای تجدیدپذیر
یکی از چالشهای اصلی اجرای پروژههای بزرگ انرژیهای تجدیدپذیر، تامین مالی در مقیاس بزرگ است. صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی فارابی با جمعآوری سرمایههای خرد از سرمایهگذاران حقیقی و حقوقی، امکان تامین مالی کارآمد و هدفمند را فراهم میکند. این مدل به افراد و شرکتها اجازه میدهد بدون نیاز به سرمایه هنگفت، در پروژههای بزرگ و سودآور مشارکت کنند.
۲. کاهش ریسک سرمایهگذاری
مدیریت حرفهای سبدگردان و نظارت سازمان بورس، تضمینکننده شفافیت و پیگیری دقیق پیشرفت پروژهها است. همچنین، تقسیم سرمایه در چند پروژه و بهرهمندی از معافیتهای مالیاتی، موجب کاهش ریسک سرمایهگذاران میشود.
۳. کمک به توسعه زیرساختهای انرژی پاک و پایداری شبکه برق
افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی از طریق این صندوق، میتواند بخشی از ناترازی برق، مخصوصا در مناطق مورد نظر را جبران کند. کاهش خاموشیها و ارتقای کیفیت برق، اثر مثبت مستقیم بر افزایش تولید صنعتی و رشد اقتصادی دارد.
۴. ایجاد ارزش افزوده اقتصادی و زیستمحیطی
سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر علاوه بر مزایای اقتصادی، موجب کاهش انتشار آلایندههای زیستمحیطی و حفظ سلامت جامعه میشود. صندوق پروژه نیروگاه خورشیدی فارابی بهعنوان یک ابزار مالی، میتواند در تحقق اهداف زیستمحیطی و سیاستهای کلان کشور نقشآفرینی کند.
چشمانداز و آینده نیروگاههای خورشیدی
همانطور که بیان شد، این پروژه شامل دو نیروگاه خورشیدی ۲۰ مگاواتی است که در استان سیستان و بلوچستان واقع شدهاند: نیروگاه میرجاوه بین شهرهای میرجاوه و زاهدان، و نیروگاه خاش در منطقه بین خاش و زاهدان قرار دارند. هر یک از این نیروگاهها زمینی به مساحت ۳۰ هکتار با اجاره بلندمدت ۲۰ ساله در اختیار دارند. نیروگاههای میرجاوه و خاش برق تولیدی خود را از ابتدای بهرهبرداری به مدت ۲۰ سال در تابلو برق سبز بورس انرژی عرضه میکنند
از نظر آینده مالی، سه سناریو برای نرخ فروش برق این نیروگاهها پیشبینی شده است: حالت محتمل با نرخ فروش حدود ۶/۱ سنت، حالت خوشبینانه با نرخ ۷/۴۸ سنت و حالت بدبینانه با نرخ ۵/۰۲ سنت به ازای هر کیلووات ساعت. عرضه برق این دو نیروگاه در تابلو برق سبز بورس انرژی صورت میپذیرد و ساز و کار قیمتگذاری مبتنی بر عرضه و تقاضا است. این سناریوها به سرمایهگذاران امکان ارزیابی ریسک و بازده مالی پروژه را میدهد و مشخص میکند که پروژه در شرایط مختلف میتواند سودآوری مناسبی داشته باشد.
نتیجهگیری
راهاندازی صندوق پروژه انرژیهای تجدیدپذیر توسط گروه مالی فارابی، نقطه عطفی در توسعه بازار سرمایه و اقتصاد سبز کشور است. این ابزار فرصتی مناسب برای سرمایهگذاران فراهم میآورد تا علاوه بر کسب سود مالی، نقش مهمی در بهبود وضعیت زیستمحیطی و افزایش تولید ملی ایفا کنند.
پیشبینی میشود با توسعه این صندوق و راهاندازی صندوقهای پروژه مشابه، زمینه برای تامین مالی پایدار و جذب سرمایههای خرد در پروژههای بزرگ انرژی پاک فراهم شود و به تدریج سهم انرژیهای تجدیدپذیر در سبد انرژی کشور افزایش یابد که این امر به نفع اقتصاد، محیط زیست و جامعه خواهد بود.
