همه چیز درباره صندوق نیروگاه خورشیدی سولار
در شرایطی که هر تابستان صدای خاموشیهای بخش صنعت و خانگی بلند میشود، بازار سرمایه ایران قدمی تازه در مسیر تأمین مالی انرژیهای پاک برداشته است. صندوق پروژه «راهبرد انرژی فردا» با نماد معاملاتی سولار، نخستین صندوق پروژه بورسی در حوزه احداث نیروگاه خورشیدی است که قرار است نه فقط یک ابزار مالی، بلکه پلی به سوی سهامی شدن یک نیروگاه واقعی باشد.
سولار با صندوقهای پروژه معمولی تفاوت اساسی دارد. این صندوق در مسیری دو مرحلهای طراحی شده: ابتدا به صورت صندوق قابلمعامله در بورس (ETF) پذیرهنویسی شده و پس از بهرهبرداری از نیروگاهها، میتواند به یک شرکت سهامی تبدیل شود. به عبارت دیگر، سرمایهگذار امروز، سهامدار یک نیروگاه عملیاتی در آینده است.
چرا «سولار» در بحران برق ایران متولد شد؟
بر اساس آخرین گزارش ساتبا تا پایان فروردین ۱۴۰۵، ظرفیت نیروگاههای خورشیدی نصبشده در ایران به ۴,۰۶۸ مگاوات رسیده است. این نیروگاهها با سهم ۸۸.۴ درصدی از کل انرژیهای تجدیدپذیر کشور، سالانه ۷,۱۳۰ گیگاواتساعت برق تولید میکنند. اما در سوی دیگر، مصرف برق سالانه حدود ۶ درصد رشد دارد و رشد ظرفیت نیروگاهها پاسخگوی این نیاز نیست. ناترازی تأمین برق همچنان پابرجاست و خاموشیهای برنامهریزیشده خسارات سنگینی به اقتصاد وارد کردهاند.
در چنین شرایطی، صندوق پروژه نیروگاهی راهبرد انرژی فردا، با هدف احداث دو نیروگاه خورشیدی ۲۰ مگاواتی (مجموعاً ۴۰ مگاوات) در استان سیستان و بلوچستان – مناطق محروم، اما با پتانسیل بالای تابش خورشید – متولد شده است. این دو نیروگاه در شهرستان میرجاوه (بین میرجاوه و زاهدان) و خاش (بین خاش و زاهدان) احداث میشوند و هرکدام زمینی به مساحت ۳۰ هکتار با اجاره بلندمدت ۲۰ ساله در اختیار دارند.
مکانیزم دو مرحلهای پذیرهنویسی: فرصتی برای ورود تدریجی
یکی از نوآوریهای صندوق سولار، طراحی پذیرهنویسی در دو مرحله است. در مرحله اول، ۲۰۰ میلیارد تومان از سوی موسسین و همچین ۸۰۰ میلیارد تومان از پذیرهنویسی عمومی جمعآوری خواهد شد. پس پیشرفت حدود ۶۰ درصد از عملیات اجرایی، صندوق گزارشی جدید به سازمان بورس ارائه میدهد و بر اساس پیشبینیهای بهروز، مبلغ مرحله دوم پذیرهنویسی تعیین میشود.
کل فرآیند احداث این ۴۰ مگاوات ظرفیت نیروگاه خورشیدی حدود ۱.۵ سال پیشبینی شده است. پس از بهرهبرداری، با تصمیم مدیران و موسسین، صندوق پروژه امکان تبدیل شدن به شرکت سهامی را خواهد داشت؛ این یعنی سرمایهگذاری در سولار، ورود به یک دارایی مرحلهای با افق تحول است.
برق این نیروگاهها چقدر میارزد؟ (سه سناریوی واقعی)
نیروگاه میرجاوه سالانه حدود ۴۲ میلیون کیلوواتساعت و نیروگاه خاش حدود ۴۱ میلیون کیلوواتساعت برق تولید خواهند کرد. این برق از ابتدای بهرهبرداری به مدت ۲۰ سال در تابلوی برق سبز بورس انرژی عرضه میشود و قیمت آن بر اساس عرضه و تقاضا تعیین خواهد شد.
برای شفافیت بیشتر، سه سناریو برای نرخ فروش برق پیشبینی شده است (به ازای هر کیلوواتساعت):
- حالت محتمل: 6/1 سنت
- حالت خوشبینانه: 7/48 سنت
- حالت بدبینانه: 5/02 سنت
این سناریوها به سرمایهگذار کمک میکند تا بازدهی احتمالی را در شرایط مختلف بازار برق بسنجد. نکته کلیدی اینجاست که حتی در سناریوی بدبینانه، پروژه همچنان منطق اقتصادی دارد؛ چراکه هزینه تمامشده انرژی خورشیدی در چنین مقیاسی رقابتی است.
مزایای ساختاری که سولار را متفاوت میکند
صندوق سولار تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار، با ساختاری شفاف و نظارت فنی، حسابرس و متولی اداره میشود. برخی از مهمترین ویژگیهای آن عبارتند از:
- نقدشوندگی بالا در بازار سرمایه: به دلیل ماهیت قابلمعامله (ETF) بودن صندوق و خرید و فروش آسان از طریق تمامی کارگزاریها
- معافیتهای مالیاتی برای انتقال داراییها به صندوق و همچنین برای سرمایهگذاران
- امکان افزایش سرمایه در طول دوره فعالیت بر اساس نیاز پروژه
- تبدیل به شرکت پس از بهرهبرداری و تغییر ماهیت معاملات به سهام
آخرین ویژگی، یعنی تبدیل به شرکت، نقطه تمایز اصلی سولار با سایر صندوقهای پروژه است. سرمایهگذار امروز عملاً در حال تأمین مالی اولیه شرکتی است که فردا صاحب و بهرهبردار دو نیروگاه خورشیدی بزرگ خواهد بود.
چرا سولار یک نقطه عطف است؟
صندوق پروژه راهبرد انرژی فردا با نماد سولار، بیش از آنکه یک ابزار مالی معمولی باشد، یک الگوی نوین تأمین مالی در بازار سرمایه ایران است. الگویی که سرمایههای خرد را به پروژههای زیرساختی انرژی پاک هدایت میکند، ریسک را با نظارت و شفافیت کاهش میدهد و در نهایت با امکان تبدیل شدن به شرکت، مسیر سهامی شدن نیروگاهها را هموار میسازد. در کشوری که ناترازی برق به یکی از چالشهای مزمن تبدیل شده و ظرفیت خورشیدی موجود (۴,۰۶۸ مگاوات) هنوز پاسخگوی رشد ۶ درصدی سالانه مصرف نیست، هر مگاوات جدید نیروگاه خورشیدی ارزش راهبردی دارد. سولار در این مسیر، هم یک فرصت سرمایهگذاری و هم یک گام عملی برای جبران کسری انرژی محسوب میشود.
