دامنه نوسان چیست؟
سرمایه گذاری در بورس بهصورت مستقیم و با خرید و فروش سهام، یکی از بهترین روشهای کسب سود در بازارهای مالی است. اما موفقیت در این بازار نیازمند داشتن دانش کافی و آشنایی با ویژگیهای خاص آن است.
شاید بتوان گفت یکی از مهمترین ویژگیهای بازار سرمایه ایران، وجود دامنه نوسان قیمت و محدودیتهای معاملاتی ناشی از آن است. در این مقاله قصد داریم مفهوم دامنه نوسان و محدودیتهای خاص معاملاتی در بورس را مورد بررسی قرار دهیم.
منظور از دامنه نوسان چیست؟
دامنه نوسان، تعیینکننده حداقل و حداکثر قیمتی است که یک دارایی میتواند در طول یک دوره زمانی مثلا روزانه معامله شود. در بورس، حداقل و حداکثر قیمت بر اساس درصدی از قیمت پایانی دارایی در روز معاملاتی قبل مشخص میشود و دارایی مورد نظر نیز میتواند سهام، حق تقدم سهام یا قراردادهای آتی باشد؛ همچنین در نظر داشته باشید برای آشنایی بیشتر با مفهوم قیمت پایانی و تفاوت آن با قیمت آخرین معامله میتوانید به مقاله «تفاوت قیمت پایانی و قیمت آخرین معامله در تابلوخوانی» مراجعه کنید.
لازم به ذکر است، دامنه نوسان داراییهای مختلف در بازار با توجه به ریسک آنها متفاوت است و هرچه ریسک سرمایهگذاری در بازاری بیشتر باشد، دامنه نوسان آن بازار کمتر است. بهعنوان مثال دامنه نوسان بازار پایه فرابورس بسیار کمتر از بازارهای اول و دوم بورس است.
فراموش نکنید، قیمت سهام شرکتها تنها در صورتی میتواند در یک روز معاملاتی به حداقل یا حداکثر قیمت تعیین شده با استفاده از قیمت پایانی و دامنه نوسان برسد که تعداد معاملات سهام آن شرکت در روز مورد نظر حداقل بهاندازه حجم مبنا باشد. برای بررسی دقیقتر مفهوم حجم مبنا، مقاله «حجم مبنا چیست؟» را مطالعه کنید.
پیشنهاد مطالعه: « تفاوت دامنه نوسان با بازه قیمت روز »
اهمیت وجود دامنه نوسان
عوامل و اخبار متعددی بر قیمت سهام شرکتها تاثیر دارند که بسیاری از این عوامل نهتنها به وضعیت بنیادی شرکت ارتباطی ندارد، بلکه میتوان آنها را به رفتارهای سرمایهگذاران و حتی سوگیریهای شناختی و تاثیر آن بر معاملات سهام نسبت داد. بهعنوان مثال، ممکن است عده زیادی از سرمایهگذاران در نتیجه انتشار یک خبر (که تاثیر چندانی نیز روی عملکرد و سودآوری شرکتی ندارند) و تنها تحت تاثیر سوگیری رفتار گلهای، تصمیم به فروش سهام شرکتی مشخص بگیرند. در چنین شرایطی اگر دامنه نوسان وجود نداشته باشد -یعنی حداقل و حداکثر قیمت روزانهای برای سهام آن شرکت تعریف نشده باشد- ممکن است سرمایهگذاران، تنها در یک روز بخش مهمی از سرمایه و دارایی خود را از دست بدهند؛ اما وجود دامنه نوسان، عاملی است که از وقوع چنین اتفاقی جلوگیری کرده و ریسک سرمایهگذاری افرادی که به خرید و فروش سهام مشغول هستند را کاهش میدهد. همانطور که پیشتر نیز اشاره شد، دامنه نوسان شرکتهای مختلف با توجه به بازاری که در آن معامله میشوند، ریسک آن بازار و وضعیت شرکت متفاوت است. بهعنوان مثال، برخی از شرکتهایی که در تابلوی قرمز بازار پایه فرابورس معامله میشوند، ورشکسته هستند؛ بنابراین ریسک سرمایهگذاری در این شرکتها بسیار بالا است. همین موضوع نیز سبب شده جهت کنترل ریسک سرمایهگذاران، دامنه نوسان این بازار بسیار محدود باشد.
دامنه نوسان سهام و صندوقهای سرمایهگذاری در بورس و فرابورس
دامنه نوسان در بازار سرمایه ایران برای همه داراییها یکسان نیست و با توجه به نوع دارایی، بازار معاملاتی و مقررات مربوط به آن تعیین میشود. به همین دلیل، دامنه نوسان سهام و حقتقدم شرکتهای بورسی و فرابورسی ممکن است با صندوقهای سرمایهگذاری و سایر ابزارهای مالی متفاوت باشد.
علاوه بر دامنه نوسان، ساعت معاملات نیز یکی از محدودیتهای مهم بازار سرمایه است. برای مثال، ساعات خرید و فروش سهام با برخی صندوقهای سرمایهگذاری قابل معامله (ETF)، مانند صندوقهای طلا و درآمد ثابت، متفاوت است.
در جدول زیر میتوانید دامنه نوسان و ساعت معاملات انواع داراییها در بورس و فرابورس را مشاهده کنید.
| دارایی / بازار | دامنه نوسان | ساعت معاملات |
| سهام بازار اول و دوم بورس | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| سهام بازار اول و دوم فرابورس | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| حقتقدم سهام بورس و فرابورس | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| بازار پایه زرد | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| بازار پایه نارنجی | ±۲٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| بازار پایه قرمز | ±۱٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| صندوقهای سهامی و مختلط | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| صندوقهای اهرمی | ±۶٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| صندوقهای درآمد ثابت | ±۳٪ | ۸:۳۰ تا ۱۸ |
| صندوقهای املاک و پروژه | ±۳٪ | ۹ تا ۱۸ |
| صندوقهای طلا و نقره | ±۱۰٪ | ۱۲ تا ۱۸ |
| صندوقهای مبتنی بر انرژی | وابسته به نماد | ۹ تا ۱۵ |
| اوراق بدهی | وابسته به نماد | مطابق اطلاعیه بازار |
| اوراق مشتقه | وابسته به قرارداد | مطابق مشخصات قرارداد |
توجه داشته باشید که دامنه نوسان و ساعت معاملات ممکن است بر اساس تصمیم نهادهای ناظر تغییر کند. همچنین در شرایط خاص، مانند بازگشایی برخی نمادها پس از توقف معاملاتی، امکان انجام معاملات بدون محدودیت دامنه نوسان وجود دارد.
برای اطلاع از دامنه نوسان قراردادهای آتی نیز میتوانید به سایت بورس کالای ایران مراجعه کرده و از بخش بازارها، مشخصات قراردادهای آتی و داراییهای پایه آنها را بررسی کنید. همچنین برای آشنایی بیشتر با این ابزار مالی، مطالعه مقاله معاملات آتی چیست؟ پیشنهاد میشود.
دامنه نوسان و ساعت معاملات صندوقهای گروه مالی فارابی
ساعت معاملات و دامنه نوسان انواع صندوقهای سرمایهگذاری گروه مالی فارابی به شرح جدول زیر است:
| نام صندوق | نوع صندوق | دامنه نوسان | ساعت معاملات |
| لبخند | درآمد ثابت | ±۳٪ | ۸:۳۰ تا ۱۸ |
| سلام | سهامی | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| فلز فارابی | بخشی | ±۳٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| سولار | پروژه | ±۳٪ | ۹ تا ۱۸ |
| جهش | اهرمی | ±۶٪ | ۹ تا ۱۲:۳۰ |
| سینرژی | کالایی (انرژی) | ±۱۰٪ | ۹ تا ۱۵ |
| جام طلا | کالایی (طلا) | ±۱۰٪ | ۱۲ تا ۱۸ |
جمعبندی
دامنه نوسان یکی از سازوکارهای کنترل تغییرات روزانه قیمت در بازار سرمایه ایران است که با تعیین حداقل و حداکثر قیمت مجاز معاملات، از نوسانات شدید قیمت در یک روز معاملاتی جلوگیری میکند. با این حال، وجود دامنه نوسان به معنای حذف ریسک سرمایهگذاری نیست و ممکن است در شرایط افزایش عرضه یا تقاضا، به شکلگیری صف خرید و فروش و تأخیر در کشف قیمت منجر شود.
از آنجا که دامنه نوسان و ساعت معاملات در بازارها و ابزارهای مالی مختلف متفاوت است، آگاهی از این محدودیتها پیش از ثبت سفارش خرید یا فروش اهمیت زیادی دارد. سرمایهگذاران با شناخت مقررات معاملاتی و بررسی شرایط بازار میتوانند تصمیمات آگاهانهتری برای مدیریت سرمایه خود بگیرند.
این پست دارای 2 دیدگاه است
مقاله به زبان ساده و کاربردی نوشته شده است.
ممنون از همراهی شما.