عوامل موثر بر قیمت جهانی طلا چیست؟

طلا از گذشته تا امروز امن‌ترین دارایی جهت حفظ ارزش دارایی در برابر نوسانات اقتصادی بوده و مجموعه‌ای از عوامل درون‌زا و برون‌زا بر قیمت این فلز گران‌بها تاثیر گذاشته‌اند. برای بررسی عوامل موثر بر قیمت جهانی طلا باید نگاه ویژه‌ای به روندهای اقتصادی آمریکا و تحولات منطقه خاورمیانه داشت. در این مقاله عوامل موثر بر قیمت جهانی طلا به طور کامل مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

سرمایه گذاری در طلا

سرمایه گذاری در طلا طی سه دهه گذشته تبدیل به یک ضرورت شده و وقوع ریسک‌های سیستماتیک مانند حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، همه‌گیری ویروس کرونا و حادثه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ از جمله رویدادهای غیرقابل پیش‌بینی بوده‌اند که به شدت بر قیمت طلا و نظام اقتصاد جهانی تاثیر گذاشته‌اند.

در حقیقت، باید به این واقعیت اعتراف کرد که طلا یک دارایی عاشق ریسک یا به اصطلاح Risk Lover است. با وقوع ریسک‌های سیاسی و اقتصادی تقاضا جهت سرمایه‌گذاری در دارایی‌های مبتنی بر طلا مانند صندوق طلای جام فارابی افزایش می‌یابد. زیرا، طلا یک دارایی امن در جهان محسوب می‌شود. پیش از پرداختن به عوامل موثر بر قیمت طلا جهانی بهتر است نگاهی به تاریخ تحولات طلا در طول ۲ قرن گذشته داشته باشیم.

تاریخ تحولات سرمایه گذاری در طلا

طلا از گذشته‌های دور به عنوان پول رایج در دست مردم استفاده می‌شد. به عبارت دیگر، طلا هم ابزار مبادله کالاها و خدمات بود و هم به عنوان ذخیره ارزش مورد استفاده قرار می‌گرفت. با شکل‌گیری پیمان برتون وودز (Bretton Woods) در اواخر جنگ جهانی دوم در سال ۱۹۴۴، ارزش تمامی پول‌ها نسبت به طلا و دلار آمریکا تثبیت شد. تا پیش از پیمان برتون وودز، سیستم پولی اکثر کشورها بر اساس نظام پولی استاندارد طلا بود و بانک‌های مرکزی سیاست پولی خود را بر اساس ذخایر طلا مدیریت می‌کردند. وقوع بحران‌های متعدد مالی در جهان مانند بحران مالی ۱۹۲۹ نشان داد که سیستم استاندارد طلا انعطاف کافی برای مقابله با رکود اقتصادی ندارد. 

با وجود اینکه پیمان برتون وودز باعث ثبات بیشتری در مدیریت بازار پول شد و در کنار آن نهادهای مالی جهانی یعنی صندوق بین‌المللی پول (IMF) و بانک جهانی (IBRD) شکل گرفتند، اما پیمان برتون وودز نیز از سال ۱۹۷۱ به صورت یکجانبه از سوی آمریکا نقض شد. آمریکا به دلیل کسری تراز پرداخت‌ها و ذخایر محدود طلا، ارتباط دلار با طلا را قطع کرد (شوک نیکسون) و سیستم برتون وودز عملاً پایان یافت. از این زمان پول امروزی یا فیات (FIAT money) ابداع شد و بازار آزاد طلا در جهان شکل گرفت. 

با پایان یافتن پیمان برتون وودز، اولین چرخه صعودی طلا برای یک دهه کامل شکل گرفت. در دهه ۱۹۷۰ میلادی مجموعه‌ای از اتفاقات غیرمنتظره در جهان شکل گرفت که آغاز آن با لغو پیمان برتون وودز بود و ادامه آن با جنگ یوم کیپور در سال ۱۹۷۳ میان اعراب و اسرائیل همراه شد. در پایان دهه ۱۹۷۰، وقوع انقلاب اسلامی در ایران قیمت طلا را به اوج خود رساند. در نمودار زیر می‌توان تحولات از دهه ۱۹۷۰ میلادی و روند قیمت طلا تا امروز را مشاهده کرد:

در ادبیات اقتصادی و مالی کتابی به نام «قوی سیاه» نوشته اقتصاددان لبنانی-آمریکایی، نسیم طالب وجود دارد. در این کتاب دیده‌‌شدن ناگهانی قوی سیاه میان دسته‌ای از قوهای سفید نشانی از ریسک‌های سیستماتیک و تغییر روندها است. در حقیقت، طلا ارتباط مثبتی با پیدایش قوهای سیاه دارد. به طور مثال، جنگ یوم کیپور در تاریخ ۶ اکتبر ۱۹۷۳ باعث تغییرات اساسی در ساختار تورم در کشورهای غربی شد و از سویی باعث افزایش درآمد نفتی کشوری مانند ایران در دهه ۱۳۵۰ و تغییر برنامه‌های اقتصادی و سیاسی ایران شد. حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر در سال ۲۰۰۱ فصل جدیدی در تغییر ساختار نظم جهانی و منطقه خاورمیانه شد. به تبع حمله تروریستی ۱۱ سپتامبر، آمریکا و کشورهای ناتو با حمله به افغانستان و عراق ساختار سیاسی و نظامی خاورمیانه را تغییر دادند و این تغییر با ریسک‌های ادامه‌داری همراه شد که هنوز هم برخی از این ریسک‌ها موجود هستند.

شاید آخرین قوی سیاه که نقطه شروع تاریخی‌ترین رشد طلا شد، وقوع حادثه ۷ اکتبر ۲۰۲۳ میان حماس و اسرائیل بود. اتفاقی که بار دیگر ریسک‌ها و تنش‌های ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه را به اوج رساند و همچنان ترکش‌های آن ادامه دارد. بنابراین، سیر تحولات تاریخی نشان می‌دهد که ریسک‌های سیستماتیک مرتبط با خاورمیانه نقطه سرآغاز و حتی پایان رشد‌های تاریخی طلا بوده‌اند. به طوری که شروع جنگ یوم کیپور میان اعراب و اسرائیل در سال ۱۹۷۳ باعث تغییرات گسترده‌ای در اقتصاد کشورهای غربی و خاورمیانه شد که در نتیجه آن تغییرات سیاسی شکل گرفت. پایان رشد طلا در دهه ۱۹۷۰ با وقوع انقلاب اسلامی در سال ۱۹۷۹ همراه شد. نکته‌ای که باید در نظر گرفت غیرمرتبط بودن اتفاقات است. با این وجود، نقش طلا به عنوان یک دارایی امن فراتر از یک سرمایه‌گذاری ساده بوده و با تحولات سیاسی در سطح جهان ارتباط مستقیمی دارد.

اگر همین روند را از ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ شروع کنیم که نقطه آغاز رشد طلا در دهه ۲۰۰۰ بود، نقطه پایان آن در سال ۲۰۱۱ و هم‌زمان با وقوع تغییرات سیاسی در منطقه منا (شمال آفریقا و خاورمیانه) رخ داد. در این مورد نیز، تغییرات نقطه شروع و پایان به ظاهر نامرتبط هستند، اما به شکل دومینو ‌واری تاریخ دهه ۱۹۷۰ میلادی تکرار می‌شود با تفاوت‌های زیاد و کم.

نقش متغیرهای اقتصادی بر قیمت طلا

متغیرهای اقتصاد کلان نقش مهمی در روند عرضه و تقاضا بازارهای مالی و کالا از جمله طلا دارند. وقتی صحبت از عوامل موثر بر قیمت جهانی طلا می‌شود، باید به سمت اقتصاد آمریکا و شاخص‌های اقتصاد کلان آمریکا حرکت کرد. رشد اقتصادی آمریکا نقش بسیار مهمی در عرضه و تقاضا طلای جهانی دارد. اما، به طور کلی متغیرهای دیگر اقتصاد آمریکا مانند نرخ تورم، نرخ بهره، نرخ بیکاری و شاخص دلار نقش بسیار زیادی در عرضه و تقاضا اونس جهانی طلا دارند که به بررسی اثر هر یک از آن‌ها می‌پردازیم:

• نرخ بهره

نوسانات نرخ بهره در اقتصاد آمریکا از اهمیت بسیار بالایی در میان مردم و کسب و کارها برخوردار است. با توجه به شناور بودن نرخ بهره در آمریکا و استفاده بالای مردم از اعتبارات، معمولا مردم آمریکا و کسب و کارهای آمریکایی از کاهش نرخ بهره استقبال می‌کنند، زیرا با کاهش نرخ بهره می‌توان سرمایه‌گذاری بیشتری انجام داد. به طور کلی کاهش نرخ بهره یک سیگنال صعودی برای طلا است و افزایش نرخ بهره باعث کاهش قیمت طلا می‌شود:

• نرخ تورم

نرخ تورم و طلا رابطه مستقیمی با یکدیگر دارند. در حقیقت، بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) نرخ هدف برای تورم تعیین کرده و با استفاده از ابزارهای سیاست پولی نرخ تورم را مدیریت می‌کند. به طور کلی، زمانی که فدرال رزرو برای جلوگیری از رکود و افزایش بیکاری، نرخ بهره را کاهش می‌دهد نرخ تورم تا محدوده هدف می‌تواند افزایش پیدا کند و در این شرایط تقاضا جهت سرمایه‌گذاری در طلا افزایش پیدا می‌کند:

• نرخ بیکاری

نرخ بیکاری یکی از مهم‌ترین شاخص‌های اقتصاد کلان است که عدم کنترل و افزایش آن می‌تواند پیامدهای اجتماعی و سیاسی قابل توجهی را به همراه داشته باشد. دنبال کردن شاخص های اشتغال در اقتصاد آمریکا بسیار مهم است و نرخ بیکاری رابطه تنگاتنگی با نرخ بهره و نرخ تورم دارد. به طور کلی زمانی که نرخ بیکاری افزایش پیدا می‌کند، نااطمینانی در رابطه با آینده اقتصاد زیاد می‌شود و در نتیجه سرمایه‌ گذاری در طلا به عنوان یک دارایی امن افزایش پیدا می‌کند. زمانی که نرخ بیکاری به صورت نزولی و باثبات دنبال می‌شود، استقلال مصرف‌کننده افزایش می‌یابد و در چنین شرایطی سرمایه گذاری در صندوق در آمدثابت و سهام با تقاضای بیشتری رو به رو می‌شود.

• شاخص دلار 

شاخص دلار یا Dollar Index یکی از مهم‌ترین شاخص‌ها در بازارهای مالی است که قدرت دلار آمریکا را در برابر سبدی از ارزهای خارجی اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص نشان‌دهنده ارزش دلار در مقایسه با مجموعه‌ای از ارزهای اصلی جهانی است و معمولاً به عنوان معیاری برای قدرت دلار در بازارهای جهانی استفاده می‌شود. زمانی که جنگ ارزی میان آمریکا و رقبای خود زیاد می‌شود، معمولا شاخص دلار آمریکا کاهش پیدا می‌کند و در این شرایط طلا رشد می‌کند. هر چه میزان شاخص دلار آمریکا رشد کند، قدرت دلار افزایش پیدا کرده و قیمت طلا کاهش می‌یابد.

جمع‌ بندی

طلا، به عنوان یک دارایی امن، همیشه در برابر نوسانات اقتصادی و ریسک‌های سیاسی، به‌ویژه در مواقع بحران، محبوبیت خاصی داشته است. عواملی نظیر جنگ‌های ژئوپولیتیک، بحران‌های مالی و تغییرات در سیاست‌های اقتصادی آمریکا به‌ویژه نرخ بهره، تورم، نرخ بیکاری و شاخص دلار بر قیمت جهانی طلا تاثیرات قابل توجهی داشته‌اند. تاریخ تحولات طلا نشان می‌دهد که طلا همواره با وقوع رویدادهای غیرمنتظره و بحران‌های جهانی، رشد کرده است. از انقلاب‌های بزرگ اقتصادی تا حوادثی مانند حملات تروریستی و جنگ‌ها، هرکدام تاثیرات عمیقی بر قیمت طلا گذاشته‌اند.

در عصر حاضر، با توجه به نوسانات اقتصادی جهانی، طلا به عنوان یک ابزار سرمایه‌گذاری مورد توجه بیشتری قرار گرفته است. از سوی دیگر، عواملی چون نرخ بهره پایین، تورم بالا و بحران‌های اشتغال در اقتصاد آمریکا، موجب رشد تقاضا برای طلا شده‌اند. در نتیجه، این فلز گرانبها همچنان به‌عنوان پناهگاهی مطمئن در شرایط نااطمینانی اقتصادی و سیاسی، مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار دارد.